Je vindt een glazen fles op zolder, achterin de tuin of op een rommelmarkt, en de eerste vraag die altijd opkomt is: van wanneer dateert deze? Voordat u een expert inschakelt, kunnen enkele zichtbare aanwijzingen met het blote oog al helpen om een oude fles in een tijdsperiode te plaatsen. De kleur van het glas, de zijnaad, de vorm van de bodem of de gegoten markeringen vertellen elk een stukje van het verhaal van de productie.
Gegoten markeringen en codes op de bodem van de glazen fles
De eerste reflex wanneer je een fles omdraait, is om naar de bodem te kijken. Soms vind je daar een malnummer, een symbool van de glasfabriek of een productcode. Deze elementen zijn het meest betrouwbaar om een oude glazen fles te dateren, omdat ze verband houden met goed gedocumenteerde productietechnieken.
Ook interessant : Onmisbare tips en middelen om ouders dagelijks te ondersteunen
Bij mondgeblazen flessen (voor de mechanisatie) heeft de bodem vaak een pontilmerk, een ruwe litteken of een ring die is achtergelaten door de metalen staaf die de fles tijdens het blazen vasthield. Een ruw pontilmerk duidt meestal op een productie vóór 1870. Na deze periode werden pontils geleidelijk vervangen door technieken die de bodem van de mal gebruikten, waardoor een gladde of gemarkeerde bodem met concentrische cirkels ontstond.
Voor recentere flessen kun je informatie vinden op Jardindivert die de verschillende soorten markeringen volgens de tijdperken gedetailleerd beschrijft. Glasfabrieken begonnen in de 19e eeuw identificerende logo’s aan te brengen, en deze merken zijn opgenomen in gespecialiseerde databases.
Ook interessant : Hoe te controleren of een bedrijf definitief gesloten is: methoden en praktische tips
Een eenvoudig herkenningspunt: een fles zonder enig recycling symbool of fabriekscode is waarschijnlijk ouder dan de jaren 1970-1980. De traceerbaarheidseisen voor voedselverpakkingen zijn in Europa verscherpt vanaf de jaren 2000, met vermelding van volume, lotcodes en recyclinglogo’s die direct in het glas zijn gegoten.
Zijnaad van glas en giettechniek
De verticale lijnen die langs een fles lopen, zijn geen defect. Dit zijn de naden die zijn achtergelaten door de verbinding van de delen van de mal, en hun positie op de fles geeft een directe indicatie van de productietijd.
- Naaid die stopt onder de schouder of halverwege de fles: de fles is gedeeltelijk met de hand geblazen in een gedeeltelijke mal. Dit is vaak vóór 1880.
- Naaid die tot aan de hals loopt maar stopt voor de lip: productie door semi-automatische mal, typisch voor de periode 1880-1910.
- Naaid die de lip tot aan de top van de hals doorkruist: volledig gem mecaniseerde productie, wat de fles na ongeveer 1910-1920 plaatst.
Dit criterium werkt goed in aanvulling op de bodem. Een fles met een ruw pontil zal nooit een naad hebben die de lip doorkruist, en omgekeerd. Beide aanwijzingen moeten consistent zijn.
Let op reprodukties
Sommige decoratieve flessen die recent zijn gemaakt, imiteren oude vormen maar vertonen scherpe en regelmatige naden, typisch voor moderne industriële gietmethoden. Als de naad perfect glad en symmetrisch is op een fles die oud lijkt, hebben we waarschijnlijk te maken met een reproductie. De naden van echte oude mallen vertonen vaak lichte onregelmatigheden.
Kleur van oud glas: wat de tint onthult
De kleur van een glazen fles hangt af van de chemische samenstelling, en de gebruikte materialen zijn in de loop der tijd geëvolueerd. Dit is geen criterium voor datering dat zo nauwkeurig is als de naden of markeringen, maar het helpt om bepaalde periodes uit te sluiten.
Aqua glas, tussen lichtgroen en blauw-groen, is kenmerkend voor flessen die vóór 1920 zijn gemaakt. Deze tint komt voort uit de natuurlijke ijmpuriteiten in het zand dat werd gebruikt. Toen glasblazers transparant glas wilden produceren, voegden ze mangaan toe als ontkleuringsmiddel. Dit mangaan glas heeft een eigenschap die bekend is bij verzamelaars: langdurige blootstelling aan zonlicht geeft het een paarse of amethistkleurige tint. Een paarse glazen fles duidt vaak op een productie tussen 1880 en 1920.
Amber (bruin) glas is gedurende een zeer lange periode gebruikt om de inhoud tegen licht te beschermen, vooral voor bier en bepaalde farmaceutische producten. De tint alleen is dus niet voldoende om deze flessen nauwkeurig te dateren. Het moet worden gecombineerd met andere aanwijzingen.
Labels, hals en algemene profiel van de fles
Wanneer de fles nog een label heeft, zelfs gedeeltelijk, is dat een waardevolle informatiebron. De druktechnieken, de typografische stijl en de wettelijke vermeldingen helpen om het object te situeren. Een gelithografeerd label in meerdere kleuren met Art Nouveau-letters wijst op het einde van de 19e of het begin van de 20e eeuw.
Het profiel van de hals geeft ook aanwijzingen. Handmatig aangebrachte lippen (een glazen ring die op de nog warme hals is toegevoegd) gaan vooraf aan mechanisch gegoten lippen. Een onregelmatige lip, licht asymmetrisch, met sporen van gereedschap, wijst op handmatige productie.
- Hals met aangebrachte lip met onregelmatigheden: vóór 1900-1910.
- Hals met schroefdraad voor een schroefdop: meestal na 1920-1930.
- Gestandaardiseerde hals met kroonring (capsule): algemeen verspreid in de loop van de 20e eeuw.
Het gewicht van de fles speelt ook een rol. Handgeblazen flessen vertonen vaak onregelmatige glasdiktes, met dunnere en dikkere gebieden, soms met luchtbellen die in de wand zijn gevangen. Een fles die perfect uniform is in dikte is een teken van gem mecaniseerde productie.
Voor beginnende verzamelaars blijft de meest betrouwbare methode om ten minste drie criteria (bodem, naden, kleur of hals) te combineren voordat je een uitspraak doet over een tijdsperiode. Eén enkele aanwijzing kan misleidend zijn, vooral bij objecten die tientallen jaren zijn gebruikt of hergebruikt. Het dateren van een oude glazen fles is geen exacte wetenschap, maar met deze concrete aanwijzingen vermijd je de meest voorkomende fouten.