Artikel 1382 van het burgerlijk wetboek, geworden artikel 1240 sinds de hervorming van 1 oktober 2016, kan in één zin worden samengevat: « Elke daad van de mens die aan een ander schade toebrengt, verplicht degene wiens schuld het is dat deze schade is ontstaan, om deze te vergoeden. » Deze tekst vormt de basis voor de onrechtmatige aansprakelijkheid in het Franse recht. Het betreft elke persoon in elke situatie waarin een foutief gedrag schade aan een ander veroorzaakt, buiten enige overeenkomst om.
Artikel 1240 van het burgerlijk wetboek: het mechanisme van de onrechtmatige daad
De onrechtmatige aansprakelijkheid berust op een nauwkeurige triptyque. Om schadevergoeding te verkrijgen, moeten drie elementen gelijktijdig aanwezig zijn. De afwezigheid van één enkele is voldoende om de rechtsvordering te laten mislukken.
Lees ook : Ontdek gemakkelijke en evenwichtige recepten om het hele gezin dagelijks te verwennen
- Een schadelijke daad: een fout, dat wil zeggen een gedrag dat afwijkt van wat een redelijk voorzichtig persoon in dezelfde omstandigheden zou hebben gedaan. De fout kan een actie zijn (een onhandige beweging, een onvoorzichtigheid) of een onthouding (het niet signaleren van een gevaar).
- Een schade geleden door het slachtoffer: deze kan lichamelijk zijn (verwonding), materieel (beschadigd goed) of moreel (schending van de reputatie, psychologisch lijden). De schade moet zeker, direct en persoonlijk zijn.
- Een causaal verband tussen de fout en de schade: het slachtoffer moet aantonen dat zonder de gepleegde fout de schade niet zou zijn ontstaan. Dit is vaak het punt waarop geschillen voor de rechter ingewikkeld worden.
Dit mechanisme is van toepassing zowel tussen particulieren als tussen bedrijven. Zoals artikel 1382 van het burgerlijk wetboek op Conceze uiteenzet, doordringt deze bepaling grote delen van het dagelijks leven, van burenconflicten tot verkeersongelukken.
Aanvullende lectuur : Onze tips voor het online kopen van parfum met vertrouwen en tegen de beste prijs
De tegenwerpbaarheid van contractuele clausules aan derden: een recente wending
Concurrenten behandelen zelden de impact van recente jurisprudentie op derden bij het contract. De Hoge Raad (commerciële kamer, 17 december 2025, nr. 24-20.154, gepubliceerd in het Bulletin) heeft echter de situatie aanzienlijk veranderd.
Wat verandert de uitspraak van 17 december 2025
Een derde die slachtoffer is van schade veroorzaakt door een slechte uitvoering van een contract kon tot nu toe een vordering instellen op basis van artikel 1240 zonder zich zorgen te maken over de clausules van het betreffende contract. Sinds deze uitspraak zijn de aansprakelijkheidsbeperkingen die in een contract zijn opgenomen, tegenwerpelijk aan de derde die een onrechtmatige aansprakelijkheidsvordering instelt.
In de praktijk betekent dit dat een buur die slachtoffer is van schade veroorzaakt door een onderaannemer, de clausule van aansprakelijkheidsbeperking in het contract tussen de opdrachtgever en het bedrijf kan worden tegengeworpen. Hetzelfde geldt voor clausules van verval of voorafgaande bemiddeling.
Deze ontwikkeling vermindert de beschermende reikwijdte van artikel 1240 voor slachtoffers die geen partij zijn bij het contract. Het vereist nu dat de inhoud van de betrokken overeenkomsten wordt gecontroleerd voordat een onrechtmatige vordering wordt ingesteld.
Onrechtmatige aansprakelijkheid en echtscheiding: cumul van schadevergoedingen
Artikel 1240 vindt ook een concrete toepassing in het familierecht. De Hoge Raad (1e burgerlijke kamer, 10 juli 2024) heeft bevestigd dat de schadevergoeding op basis van artikel 1240 cumuleert met die van artikel 266 van het burgerlijk wetboek, specifiek voor echtscheiding.
Twee verschillende gronden voor twee verschillende schade
Artikel 266 van het burgerlijk wetboek staat toe schade te vergoeden die verband houdt met de ontbinding van het huwelijk zelf. Artikel 1240 dekt daarentegen de schade veroorzaakt door fouten die tijdens het huwelijk zijn begaan, onafhankelijk van de breuk van de huwelijksband.
Een echtgenoot die slachtoffer is van geweld kan zo schadevergoeding verkrijgen op basis van artikel 266 (voor de gevolgen van de echtscheiding) en op basis van artikel 1240 (voor de lichamelijke of morele schade geleden door het geweld). De twee vorderingen zijn niet dubbelop, op voorwaarde dat de ingeroepen schade verschillend is.
Online laster en oneerlijke concurrentie: artikel 1240 als sanctie-instrument
De onrechtmatige aansprakelijkheid is de belangrijkste juridische basis die wordt gebruikt om oneerlijke concurrentie en commerciële parasitisme te bestraffen. Er is geen specifieke tekst die oneerlijke concurrentie in het Franse recht regelt: het is artikel 1240 dat deze rol vervult.
Online laster illustreert dit mechanisme goed. Een lasterlijk oordeel gepubliceerd door een concurrent, een campagne van afbreking op sociale media of de systematische overname van de visuele identiteit van een concurrent kan een vordering tot schadevergoeding rechtvaardigen.
Het slachtoffer moet de fout, de schade en het causaal verband bewijzen.
De schade bewijzen in een digitale context
De belangrijkste moeilijkheid blijft de kwantificering van de schade. Een verlies van klanten als gevolg van frauduleuze negatieve beoordelingen is zelden aantoonbaar met een eenvoudige omzetopgave. De rechter accepteert een bundel van aanwijzingen: daling van het websiteverkeer, tijdstempels van screenshots, vaststellingen door een gerechtsdeurwaarder, getuigenverklaringen van klanten.
Artikel 1240 past zich zo aan de digitale geschillen aan, hoewel de tekst dateert uit 1804 (onder het oude nummer 1382). De opzettelijk brede formulering – « elke daad » – geeft het een plasticiteit die weinig andere teksten van het burgerlijk wetboek bezitten.
Deze aanpassingscapaciteit verklaart waarom artikel 1240 de meest ingeroepen tekst blijft voor de Franse civiele rechtbanken. Van abnormale burenoverlast tot medische fouten, van commerciële laster tot schade aan vastgoedgenot, breidt het toepassingsgebied zich voortdurend uit door de jurisprudentie, zonder dat de wetgever de letter van de tekst hoeft te wijzigen.